Asosiy mazmunga oʻtish

Abdulhamid Choʻlpon

Boshqa nomlari: Choʻlpon, Abdulhamid Sulaymon oʻgʻli Yunusov

1897–1938 · 41 yil umr koʻrgan · Adiblar · Jadidlar

Oʻzbek sheʼriyatiga barmoq vaznini keng olib kirgan shoir, «Kecha va kunduz» romani muallifi, dramaturg va tarjimon. 1937-yilda hibsga olinib, 1938-yilda otib tashlangan.

Abdulhamid Choʻlpon fotosuratining rangli qayta ishlangan nusxasi

Abdulhamid Sulaymon oʻgʻli Choʻlpon 1897-yilda Andijonda tugʻilgan (ayrim manbalarda tugʻilgan yili 1893 deb yoziladi). U shoir, nasrchi, dramaturg va tarjimon boʻlib, 1920-yillar oʻzbek adabiyotida yangi sheʼriy shakllarni joriy qilgan. «Kecha va kunduz» romani bilan mashhur. 1937-yilda hibsga olinib, 1938-yilda otib tashlangan.

Bolalik yillari va ijodning boshlanishi

Choʻlponning otasi Sulaymon edi. Boʻlajak shoir 1908–1912-yillarda madrasada, 1912–1914-yillarda rus-tuzem maktabida oʻqigan. Yoshligida Fuzuliy, Navoiy, Hofiz Sheroziy sheʼrlarini mutolaa qilgan.

1914-yildan Toshkentda «Sadoyi Turkiston» gazetasida ishladi; ilk sheʼr va maqolalari «Choʻlpon» taxallusi bilan oʻsha davr matbuotida bosildi. Dastlabki asarlarida millatni jaholatdan chiqishga, maʼrifatga chaqirdi.

Sheʼriyati

1920-yillarda Choʻlpon aruz bilan bir qatorda xalq ogʻzaki ijodiga xos barmoq vaznida ham sheʼr yozdi. Ketma-ket «Uygʻonish» (1922), «Buloqlar» (1923) va «Tong sirlari» (1926) toʻplamlari nashr etildi, 1935-yilda «Soz» chiqdi. «Goʻzal», «Buzilgan oʻlkaga», «Kishan» kabi sheʼrlarida erkinlik orzusi va yurt qismati mavzusi yetakchi. «Buzilgan oʻlkaga» sheʼrida vayron boʻlgan Turkiston tasvirlanadi.

Nasri va romani

Choʻlpon «Doktor Muhammadyor», «Oydin kechalarda», «Qor qoʻynida lola», «Novvoy qiz» kabi hikoya va qissalar yozgan. Bu asarlarda oddiy odamlarning ichki kechinmalari, ijtimoiy adolatsizlik tasvirlanadi.

Eng yirik nasriy asari — «Kecha va kunduz» romani. Uning «Kecha» qismi 1936-yilda Toshkentda nashr etilgan; roman inqilobdan oldingi Turkiston hayotini, ayollar taqdirini Zebi obrazi orqali koʻrsatadi. «Kunduz» qismi yozilganmi yoki yoʻqmi, aniq maʼlum emas: bir tadqiqotchilar uni yozilmagan, boshqalar hibsdan keyin yoʻq qilingan deb hisoblaydi.

Teatr va tarjima

Choʻlpon «Yorqinoy» (1920), «Xalil farang» (1921), «Yana uylanaman» (1926), «Oʻrtoq Qarshiboyev», «Hujum» (V. Yan bilan hammualliflikda) kabi pyesalar yozgan. Tarjimon sifatida Shekspirning «Hamlet»ini, Pushkinning «Boris Godunov» va «Dubrovskiy» asarlarini, Gogolning «Tergovchi» komediyasini, Gorkiyning «Ona» romanini oʻzbek tiliga oʻgirgan. «Hamlet» tarjimasi Hamza nomidagi teatr sahnasida qoʻyilgan; tarjima muallifligi 1937-yilgi yigʻilishda bahsga sabab boʻlgan.

Qatagʻon va oqlanishi

1920-yillarning ikkinchi yarmidan boshlab Choʻlpon matbuotda «millatchi» deb tanqid qilindi. 1937-yil 14-iyulda hibsga olindi, 1938-yil 4-oktyabrda Toshkentda otib tashlandi. 1956-yilda oqlandi; asarlari 1980-yillarning oxirida qayta nashr qilina boshladi.

Asosiy yutuqlari

  1. 01 Oʻzbek sheʼriyatiga aruz bilan bir qatorda barmoq vaznini keng olib kirdi.
  2. 02 «Kecha va kunduz» romani (1936) orqali mustamlaka davridagi xalq hayoti va ayollar taqdirini tasvirladi.
  3. 03 Shekspirning «Hamlet» pyesasini, Pushkinning «Boris Godunov» va «Dubrovskiy» asarlarini oʻzbek tiliga oʻgirdi.
  4. 04 «Uygʻonish» (1922), «Buloqlar» (1923), «Tong sirlari» (1926) sheʼriy toʻplamlarini nashr ettirdi.

Xronologiya

  1. 1897

    Andijonda tugʻildi (ayrim manbalarda tugʻilgan yili 1893 deb koʻrsatiladi).

  2. 1914

    Toshkentda «Sadoyi Turkiston» gazetasida ishlay boshladi, ilk sheʼr va maqolalarini bosdi.

  3. 1920

    «Yorqinoy» dramasini yozdi.

  4. 1922

    «Uygʻonish» nomli birinchi sheʼriy toʻplamini nashr ettirdi.

  5. 1926

    «Tong sirlari» toʻplami chop etildi.

  6. 1936

    «Kecha va kunduz» romanining «Kecha» qismi alohida kitob boʻlib chiqdi.

  7. 1937

    14-iyulda hibsga olindi.

  8. 1938

    4-oktyabrda Toshkentda otib tashlandi.

Asarlari

Bogʻliq biografiyalar

Zamondoshlari

Abdulhamid Choʻlpon bilan bir davrda yashaganlar

Koʻp beriladigan savollar

Abdulhamid Choʻlpon kim?

Abdulhamid Choʻlpon (1897–1938) — Jadid shoiri, yozuvchi, dramaturg va tarjimon.

Abdulhamid Choʻlpon qachon va qayerda tugʻilgan?

Tugʻilgan sanasi: 1897-yil. Tugʻilgan joyi: Andijon shahri.

Abdulhamid Choʻlpon qachon vafot etgan?

Vafot sanasi: 1938-yil 4-oktabr. Vafot etgan joyi: Toshkent shahri. 41 yil umr koʻrgan.

Abdulhamid Choʻlpon qaysi davrda yashagan?

Hayot yillari: 1897–1938. Tarixiy davr: Jadidlar davri va milliy uygʻonish (XIX oxiri — XX boshlari). Faoliyat sohasi: Shoirlar va adiblar.

Abdulhamid Choʻlpon nima bilan mashhur?

Oʻzbek sheʼriyatiga aruz bilan bir qatorda barmoq vaznini keng olib kirdi. «Kecha va kunduz» romani (1936) orqali mustamlaka davridagi xalq hayoti va ayollar taqdirini tasvirladi. Shekspirning «Hamlet» pyesasini, Pushkinning «Boris Godunov» va «Dubrovskiy» asarlarini oʻzbek tiliga oʻgirdi.

Abdulhamid Choʻlponning asosiy asarlari qaysilar?

«Yorqinoy» (1920); «Uygʻonish» (1922); «Buloqlar» (1923); «Tong sirlari» (1926); «Soz» (1935); «Kecha va kunduz» (1936).

Manbalar

  1. Oʻzbekiston Milliy Ensiklopediyasi: «Choʻlpon» maqolasi
  2. Abdulhamid Choʻlpon (1897–1938). Ziyouz.uz
  3. Ozod Sharafiddinov. Choʻlponni anglash
  4. Abdulhamid Choʻlpon. Vikipediya

Rasm: Alisher Ghulom · CC BY-SA 4.0

Qoʻshilgan:

Ulashish

Telegram Facebook