Hamza Hakimzoda Niyoziy
Boshqa nomlari: Hamza, Hakimzoda, Niyoziy
Jadid maktablari uchun darsliklar va milliy qoʻshiqlar yaratgan shoir va pedagog, «Zaharli hayot», «Boy ila xizmatchi», «Maysaraning ishi» pyesalari muallifi. 1929-yilda Shohimardonda oʻldirilgan.
Hamza Hakimzoda Niyoziy 1889-yil 6-martda Qoʻqonda tabib oilasida tugʻilgan. U shoir, pedagog, dramaturg, bastakor va jamoat arbobi: jadid maktablari uchun darsliklar yozgan, milliy qoʻshiq matnlari yaratgan, teatr truppasini tashkil qilgan. 1929-yil 18-martda Shohimardonda oʻldirilgan.
Bolalik yillari va taʼlimi
Hamzaning otasi Ibn Yamin Niyoz oʻgʻli xalq tabibi boʻlgan; «Hakimzoda» taxallusi shundan kelib chiqqan. Hamza 1896–1906-yillarda Qoʻqondagi eski maktab va madrasada oʻqidi, 1908-yilda Namangan madrasasida bir necha oy tahsil oldi. Arab va fors tillarini oʻrgandi, «Niyoziy» taxallusi bilan gʻazallar yozdi.
1910-yilda Toshkentga borib, yangi usul maktablarining dasturlari bilan tanishdi. 1913–1914-yillarda Afgʻoniston, Hindiston, Turkiya, Suriya va arab mamlakatlariga safar qildi, Makka va Madinada boʻldi.
Yangi usul maktablari
Hamza 1911-yilda Qoʻqonda yangi usul maktabi ochdi; keyinchalik Toshkentda va 1914-yilda Margʻilonda ham maktablar ochishga urindi. Mahalliy ruhoniylar bu maktablarga qarshi chiqqan. Maktablar uchun «Yengil adabiyot», «Oʻqish kitobi» (1914), «Qiroat kitobi» (1915) darsliklarini yozdi.
Sheʼr va qoʻshiqlari
1915–1919-yillarda Hamzaning «Gul» nomli sakkiz qismli toʻplamlari — milliy qoʻshiqlar va sheʼrlar majmuasi — chop etildi. Bu sheʼrlarda u xalqni ilm olishga, huquqini anglashga chaqirgan. Qoʻshiqlarining ayrimi xalq kuylari asosida yozilgan.
Dramaturgiya va teatr
1915-yilda yozilgan «Zaharli hayot yoxud Ishq qurbonlari» pyesasi oʻzbek dramaturgiyasining dastlabki asarlaridan biridir. Unda pulga sigʻinish yosh sevishganlar taqdiriga zomin boʻlishi tasvirlanadi. Keyin «Ilm hidoyati», «Tuhmatchilar jazosi» kabi pyesalar yozdi.
1918-yilda Hamza Muhitdin Qoriyoqubov bilan oʻzbek teatr truppasini tuzdi. Oʻsha yili «Boy ila xizmatchi» pyesasi sahnaga qoʻyildi; asl matni yoʻqolgan, uni Komil Yashin afishadan va xotiralardan tiklagan. 1926-yilda «Maysaraning ishi» komediyasini, 1927-yilda xotin-qizlar erkinligiga bagʻishlangan «Paranji sirlaridan bir lavha» asarini yozdi.
Soʻnggi yillari
1920-yil oxiridan Hamza Buxoro, soʻng Xorazmda madaniy-maʼrifiy ishlarda qatnashdi. 1925-yilda Shohimardonda maktab va savodxonlik kurslarini tashkil etish uchun borgan; 1928-yilda u yerga yana yuborildi.
1929-yil 18-martda Shohimardonda toshboʻron qilinib oʻldirildi. Aksariyat manbalarda buni dindorlar ishi deb koʻrsatiladi, ammo ayrim yozuvchi va tadqiqotchilar bu talqinga qoʻshilmaydi.
Asosiy yutuqlari
- 01 Qoʻqon, Margʻilon va Toshkentda yangi usul maktablari ochdi.
- 02 Maktablar uchun «Yengil adabiyot», «Oʻqish kitobi», «Qiroat kitobi» darsliklarini yozdi.
- 03 1915-yilda «Zaharli hayot yoxud Ishq qurbonlari» dramasini yozdi.
- 04 1926-yilda «Maysaraning ishi» musiqali komediyasini yaratdi.
Xronologiya
-
1889
Qoʻqonda tabib Ibn Yamin oilasida tugʻildi.
-
1911
Qoʻqonda yangi usul maktabi ochdi.
-
1913
Afgʻoniston, Hindiston, Arabiston va Turkiyaga safar qildi, haj amalini bajardi.
-
1914
«Yengil adabiyot» va «Oʻqish kitobi» darsliklarini chiqardi.
-
1915
«Zaharli hayot yoxud Ishq qurbonlari» dramasini yozdi.
-
1918
Muhitdin Qoriyoqubov bilan teatr truppasi tuzdi; «Boy ila xizmatchi» sahnaga qoʻyildi.
-
1926
«Maysaraning ishi» komediyasini yozdi.
-
1928
Shohimardonga yuborildi.
-
1929
Shohimardonda toshboʻron qilinib oʻldirildi.
Asarlari
Koʻp beriladigan savollar
Hamza Hakimzoda Niyoziy kim?
Hamza Hakimzoda Niyoziy (1889–1929) — Shoir, dramaturg, pedagog va jamoat arbobi.
Hamza Hakimzoda Niyoziy qachon va qayerda tugʻilgan?
Tugʻilgan sanasi: 1889-yil 6-mart. Tugʻilgan joyi: Fargʻona viloyati, Qoʻqon shahri.
Hamza Hakimzoda Niyoziy qachon vafot etgan?
Vafot sanasi: 1929-yil 18-mart. Vafot etgan joyi: Shohimardon qishlogʻi. 40 yil umr koʻrgan.
Hamza Hakimzoda Niyoziy qaysi davrda yashagan?
Hayot yillari: 1889–1929. Tarixiy davr: Jadidlar davri va milliy uygʻonish (XIX oxiri — XX boshlari). Faoliyat sohasi: Shoirlar va adiblar.
Hamza Hakimzoda Niyoziy nima bilan mashhur?
Qoʻqon, Margʻilon va Toshkentda yangi usul maktablari ochdi. Maktablar uchun «Yengil adabiyot», «Oʻqish kitobi», «Qiroat kitobi» darsliklarini yozdi. 1915-yilda «Zaharli hayot yoxud Ishq qurbonlari» dramasini yozdi.
Hamza Hakimzoda Niyoziyning asosiy asarlari qaysilar?
«Yengil adabiyot» (1914); «Oʻqish kitobi» (1914); «Qiroat kitobi» (1915); «Zaharli hayot yoxud Ishq qurbonlari» (1915); «Boy ila xizmatchi» (1918); «Maysaraning ishi» (1926); «Paranji sirlaridan bir lavha» (1927).
Manbalar
- Oʻzbekiston Milliy Ensiklopediyasi: «Hamza» maqolasi
- Hamza Hakimzoda Niyoziy. Vikipediya
- Hamza Hakimzoda Niyoziy. Toʻla asarlar toʻplami (5 jildlik)
- Laziz Qayumov. Hamza
Rasm: Nomaʼlum · Public Domain
Qoʻshilgan: