Asosiy mazmunga oʻtish

Abdulla Qodiriy

Boshqa nomlari: Julqunboy, Kalvak Mahzum, Qodiriy

1894–1938 · 44 yil umr koʻrgan · Adiblar · Jadidlar

«Oʻtkan kunlar» va «Mehrobdan chayon» romanlari muallifi, «Mushtum» jurnalining tashkilotchilaridan biri. 1937-yil oxirida hibsga olinib, 1938-yilda otib tashlangan.

Abdulla Qodiriy tavalludining 110 yilligiga bagʻishlangan Oʻzbekiston pochta markasi (2004)

Abdulla Qodiriy 1894-yil 10-aprelda Toshkentda tugʻilgan. U oʻzbek adabiyotida roman janrining asoschisi hisoblanadi: «Oʻtkan kunlar» va «Mehrobdan chayon» romanlari, «Obid ketmon» qissasi, hikoyalari va hajviy maqolalari muallifi. 1937-yil 31-dekabrda hibsga olinib, 1938-yil 4-oktyabrda otib tashlangan.

Bolaligi va adabiyotga kirib kelishi

Qodiriy Abdulla qori (Qodirbobo) oilasida oʻsgan. U musulmon maktabida (1904–1906), soʻng rus-tuzem maktabida (1908–1912) oʻqigan. 1907-yildan 1915-yilgacha mahalliy savdogarlarning mirzasi va gumashtasi boʻlib ishlagan; bu ish unga bozor va turli odamlarning hayotini yaqindan koʻrishga imkon bergan.

Birinchi maqolasi — «Yangi masjid va maktab» — 1914-yil 1-aprelda «Sadoyi Turkiston» gazetasida bosildi. Oʻsha yillarda «Toʻy», «Ahvolimiz», «Millatimga» sheʼrlarini, «Baxtsiz kuyov» dramasini va «Juvonboz» hikoyasini eʼlon qildi. Asarlarida qoloqlik, isrofgarchilik va bidʼatlar tanqid qilingan.

Romanlari

«Oʻtkan kunlar» 1919–1920-yillarda yozilgan; 1922-yildan boblari «Inqilob» jurnalida chiqa boshladi, 1924–1926-yillarda qismlari alohida kitob boʻlib bosildi. Roman XIX asr oʻrtalaridagi Qoʻqon xonligi muhitida Otabek va Kumush muhabbatini hikoya qiladi.

«Mehrobdan chayon» 1928-yil fevralida tugatilib, 1929-yilda Samarqandda nashr etilgan. Unda Xudoyorxon davridagi saroy fitnalari, Anvar va Raʼno qismati tasvirlanadi. 1934-yilda Qodiriy qishloqdagi jamoalashtirish haqidagi «Obid ketmon» qissasini yozdi.

1925–1926-yillarda u Moskvada adabiyot kursida oʻqidi.

Tarjima sohasida Gogolning «Uylanish» komediyasini (1935) va Chexovning «Olchazor» pyesasini (1936) oʻzbek tiliga oʻgirdi; 1934-yilda Qozonda chiqqan rus-oʻzbek lugʻatini tuzishda ham qatnashdi.

Hajviy maqolalari

«Mushtum» jurnali 1923-yilda tashkil etilganda Qodiriy uning tashkilotchilaridan va muallif-xodimlaridan biri boʻldi. U «Julqunboy», «Kalvak Mahzum», «Dumbul nayzasoz» kabi taxalluslar ostida felyeton va hajviy maqolalar yozgan. «Kalvak Mahzumning xotira daftaridan» va «Toshpoʻlat tajang nima deydi?» turkumlarida eskilik tarafdorlari, riyokorlik va byurokratiya kulgi ostiga olinadi.

Taʼqib va oxirgi yillari

1926-yilda «Mushtum»da chiqqan «Yigʻindi gaplar» maqolasi uchun Qodiriy aksilinqilobiy faoliyatda ayblanib, hibsga olindi va sudlandi. 1937-yil 31-dekabrda yana hibsga olindi; toʻqqiz oycha davom etgan tergovdan keyin 1938-yil 4-oktyabrda Toshkentda otib tashlandi.

Qodiriy 1956-yilda oqlandi; 1926-yilgi hukm esa 2023-yilda Oliy sud qarori bilan bekor qilingan.

Asosiy yutuqlari

  1. 01 «Oʻtkan kunlar» romani 1922-yildan boʻlimlar holida bosila boshladi va oʻzbek adabiyotidagi ilk yirik roman sifatida tan olinadi.
  2. 02 1923-yildan «Mushtum» jurnalini tashkil etishda qatnashib, «Julqunboy» taxallusi bilan hajviy maqolalar yozdi.
  3. 03 «Mehrobdan chayon» romani 1929-yilda Samarqandda nashr etildi.
  4. 04 Gogolning «Uylanish» komediyasini (1935) va Chexovning «Olchazor» pyesasini (1936) oʻzbek tiliga oʻgirdi.

Xronologiya

  1. 1894

    Toshkentda tugʻildi.

  2. 1914

    «Sadoyi Turkiston» gazetasida birinchi maqolasi chiqdi.

  3. 1915

    «Baxtsiz kuyov» dramasi va «Juvonboz» hikoyasi bosildi.

  4. 1922

    «Inqilob» jurnalida «Oʻtkan kunlar» romanining boblari chiqa boshladi.

  5. 1923

    «Mushtum» jurnalini tashkil etganlar qatorida boʻldi.

  6. 1926

    «Mushtum»dagi «Yigʻindi gaplar» maqolasi uchun hibsga olinib, sudlandi.

  7. 1929

    «Mehrobdan chayon» romani Samarqandda nashr etildi.

  8. 1937

    Qayta hibsga olindi.

  9. 1938

    Toshkentda otib tashlandi.

Asarlari

Zamondoshlari

Abdulla Qodiriy bilan bir davrda yashaganlar

Koʻp beriladigan savollar

Abdulla Qodiriy kim?

Abdulla Qodiriy (1894–1938) — Oʻzbek romanchiligi asoschisi, yozuvchi va publitsist.

Abdulla Qodiriy qachon va qayerda tugʻilgan?

Tugʻilgan sanasi: 1894-yil 10-aprel. Tugʻilgan joyi: Toshkent shahri.

Abdulla Qodiriy qachon vafot etgan?

Vafot sanasi: 1938-yil 4-oktabr. Vafot etgan joyi: Toshkent shahri. 44 yil umr koʻrgan.

Abdulla Qodiriy qaysi davrda yashagan?

Hayot yillari: 1894–1938. Tarixiy davr: Jadidlar davri va milliy uygʻonish (XIX oxiri — XX boshlari). Faoliyat sohasi: Shoirlar va adiblar.

Abdulla Qodiriy nima bilan mashhur?

«Oʻtkan kunlar» romani 1922-yildan boʻlimlar holida bosila boshladi va oʻzbek adabiyotidagi ilk yirik roman sifatida tan olinadi. 1923-yildan «Mushtum» jurnalini tashkil etishda qatnashib, «Julqunboy» taxallusi bilan hajviy maqolalar yozdi. «Mehrobdan chayon» romani 1929-yilda Samarqandda nashr etildi.

Abdulla Qodiriyning asosiy asarlari qaysilar?

«Baxtsiz kuyov» (1915); «Juvonboz» (1915); «Oʻtkan kunlar» (1922–1926); «Mehrobdan chayon» (1929); «Obid ketmon» (1934).

Manbalar

  1. Oʻzbekiston Milliy Ensiklopediyasi: «Qodiriy Abdulla» maqolasi
  2. Abdulla Qodiriy. Vikipediya
  3. Habibulla Qodiriy. Otam haqida
  4. Sobir Mirvaliyev. Oʻzbek adiblari

Rasm: Oʻzbekiston pochtasi · Public Domain

Qoʻshilgan:

Ulashish

Telegram Facebook

Oʻxshash biografiyalar