Abdulla Avloniy
Boshqa nomlari: Avloniy, Hijron, Abdulla Avloniy shoir
Toshkentda yangi usul maktabi ochgan jadid maʼrifatparvari, «Turkiy Guliston yoxud axloq» asari muallifi, «Turon» teatr truppasining tashkilotchisi va Afgʻonistondagi birinchi sovet vakillaridan biri.
Abdulla Avloniy 1878-yil 12-iyulda Toshkentning Mergancha mahallasida toʻquvchilar oilasida tugʻilgan. U jadid maʼrifatparvari: muallim, shoir, dramaturg, noshir va diplomat. Toshkentda yangi usul maktabi ochgan, darsliklar yozgan, «Turon» teatr truppasini tuzgan.
Bolalik va yoshlik yillari
Avloniyning yoshligi moddiy qiyinchilikda oʻtgan. Oʻqish bilan birga gʻisht quyish, duradgorlik kabi ogʻir ishlarda ishlagan. Oʻqchi mahallasidagi eski maktabda, soʻng madrasada oʻqigan; arab, fors va rus tillarini mustaqil oʻrgangan. Sheʼr yozishni yoshligidan boshlagan.
Pedagogik faoliyati
1900-yillarning oxirida Avloniy Toshkentning Mirobod mahallasida yangi usul maktabi ochdi (manbalarda ochilgan yili 1904–1908 deb turlicha koʻrsatiladi). Ayrim manbalarga koʻra, kambagʻal oilalar bolalarini bepul oʻqitgan. Keyinroq (1912-yilda) Degrez mahallasida ham maktab ochdi.
Maktablar uchun darslik yetishmagani sababli, oʻzi kitob tuzdi: «Birinchi muallim» (1911) va «Ikkinchi muallim» (1912) alifbe va oʻqish kitoblari, «Maktab gulistoni» (1915). «Adabiyot yoxud milliy sheʼrlar» toʻplamlari 1909–1915-yillarda bir necha qismda chiqdi.
1913-yilda nashr etilgan «Turkiy Guliston yoxud axloq» kitobida odob, mehnatsevarlik, ilm olish kabi fazilatlar, kibr va yalqovlik kabi kamchiliklar hikoyatlar orqali bayon qilinadi. Kitobda «Tarbiya biz uchun yo hayot — yo mamot, yo najot — yo halokat, yo saodat — yo falokat masalasidir» degan mashhur ibora bor.
Noshirlik, matbuot va teatr
1907-yilda Avloniy «Shuhrat» gazetasini chiqardi. Manbalarga koʻra, 1908-yilda «Osiyo» gazetasi yashirin chiqarilib, 6-sonidan soʻng hukumat tomonidan taqiqlangan. 1917-yilda «Turon» gazetasini tashkil etdi.
1913-yilda Toshkentda «Turon» teatr truppasini tuzdi. Truppa uchun «Advokatlik osonmi?» (1914), «Pinak» (1916), «Biz va siz» (1917), «Ikki muhabbat» pyesalarini yozdi.
Keyingi yillari
1919–1920-yillarda Avloniy Afgʻonistonda sovet hukumatining siyosiy vakili va konsuli boʻlib ishladi. Qaytgach, 1923–1924-yillarda Toshkentda maorif muassasalarida direktor, 1924–1929-yillarda harbiy bilim yurtida oʻqituvchi boʻldi, 1930–1934-yillarda Oʻrta Osiyo davlat universitetida (hozirgi Oʻzbekiston Milliy universiteti) kafedra mudiri va professor sifatida ishladi.
Abdulla Avloniy 1934-yil 25-avgustda Toshkentda vafot etdi va Botkin qabristoniga dafn qilindi.
Asosiy yutuqlari
- 01 1900-yillarning oxirida Toshkentning Mirobod mahallasida yangi usul maktabi ochdi.
- 02 1913-yilda «Turkiy Guliston yoxud axloq» kitobini nashr ettirdi.
- 03 1907-yilda «Shuhrat» gazetasini, 1917-yilda «Turon» gazetasini chiqardi.
- 04 1913-yilda Toshkentda «Turon» teatr truppasini tuzdi.
Xronologiya
-
1878
Toshkentning Mergancha mahallasida toʻquvchilar oilasida tugʻildi.
-
1907
«Shuhrat» gazetasini chiqardi.
-
1911
«Birinchi muallim» alifbe kitobi nashr etildi.
-
1913
«Turkiy Guliston yoxud axloq» chiqdi; shu yili «Turon» teatr truppasini tuzdi.
-
1914
«Advokatlik osonmi?» pyesasini yozdi.
-
1917
«Turon» gazetasini chiqardi.
-
1919
Afgʻonistonga sovet hukumatining siyosiy vakili va konsul sifatida yuborildi.
-
1930
Oʻrta Osiyo davlat universitetida til va adabiyot kafedrasi mudiri, professor boʻlib ishlay boshladi.
-
1934
Toshkentda vafot etdi va Botkin qabristoniga dafn qilindi.
Koʻp beriladigan savollar
Abdulla Avloniy kim?
Abdulla Avloniy (1878–1934) — Pedagog, shoir, noshir va teatr arbobi.
Abdulla Avloniy qachon va qayerda tugʻilgan?
Tugʻilgan sanasi: 1878-yil 12-iyul. Tugʻilgan joyi: Toshkent shahri, Mergancha mahallasi.
Abdulla Avloniy qachon vafot etgan?
Vafot sanasi: 1934-yil 25-avgust. Vafot etgan joyi: Toshkent shahri. 56 yil umr koʻrgan.
Abdulla Avloniy qaysi davrda yashagan?
Hayot yillari: 1878–1934. Tarixiy davr: Jadidlar davri va milliy uygʻonish (XIX oxiri — XX boshlari). Faoliyat sohasi: Shoirlar va adiblar.
Abdulla Avloniy nima bilan mashhur?
1900-yillarning oxirida Toshkentning Mirobod mahallasida yangi usul maktabi ochdi. 1913-yilda «Turkiy Guliston yoxud axloq» kitobini nashr ettirdi. 1907-yilda «Shuhrat» gazetasini, 1917-yilda «Turon» gazetasini chiqardi.
Abdulla Avloniyning asosiy asarlari qaysilar?
«Birinchi muallim» (1911); «Ikkinchi muallim» (1912); «Turkiy Guliston yoxud axloq» (1913); «Advokatlik osonmi?» (1914); «Maktab gulistoni» (1915); «Pinak» (1916); «Biz va siz» (1917).
Manbalar
- Oʻzbekiston Milliy Ensiklopediyasi: «Avloniy Abdulla» maqolasi
- Abdulla Avloniy. Vikipediya
- Begali Qosimov. Milliy uygʻonish: jasorat, maʼrifat, fidoiylik
- Abdulla Avloniy. Tanlangan asarlar (ikki jildlik)
Rasm: Oʻzbekiston pochtasi · Public Domain
Qoʻshilgan: